تعریف و مفهوم خلاقیت و خلاقیت فردی

خلاقیت:

1-4-2.  تعاریف خلاقیت

خلاقیت از ویژگی های اساسی و سازنده انسان به شمار می آید که در رشد و تکامل فرد و تمدن بشری نقش موثری داشته و زیر بنای اختراع ها و دستاوردهای علمی و هنری است. پژوهش های انجام شده در زمینه خلاقیت نشان می دهد که خلاقیت موهبتی نیست که افراد خاصی از آن برخوردار باشند. همچنین خصوصیتی ذاتی و ارثی هم نیست.

از خلاقیت تعاریف گوناگونی ارائه شده که هریک بیانگر دیدگاه ویژه ای است. نمونه ای از این تعاریف عبارتند از:

  • به اعتقاد افروز (1385) متداولترین برداشت از خلاقیت عبارتست از اینکه فرد، فکری نو و متفاوت ارائه دهد. اکثر روانشناسان بر این مطلب توافق دارند که خلاقیت به دستاوردهای تازه و ارزشمند اشاره دارد.
  • لوتانز (1992) خلاقیت را به وجود آوردن تلفیقی از اندیشه ها و رهیافت های افراد و یا گروه ها در یک روش جدید می داند.
  • وبر خلاقیت را به عنوان ظرفیت مشاهده روابط جدید و پدید آوردن اندیشه های غیر معمول و فاصله گرفتن از الگوی سنتی تفکر تعریف کرده است.
  • خلاقیت به معنی توانایی دستیابی به چیزی به شکل بدیع و فرآیند ذهنی است که دربرگیرنده عناصر انگیزشی و عاطفی است.
  • خلاقیت، استعداد و قابلیت انسان در تولید اثرهای ابتکاری، نوآورانه و سودبخش تعریف شده است.
  • بر اساس نظریه استرنبرگ (1999) خلاقیت مستلزم ترکیب و تعامل عوامل زیر است: توانایی ذهنی برای درک مسائل به شیوه غیر سنتی و نوین، برخورداری از دانش کافی در زمینه مورد مطالعه، اندیشیدن به روش های نو درباره حل مسأله و اندیشه کل نگر، برخورداری از حمایت اجتماعی، محیط تسهیل کننده و پاداش دهنده و در نهایت داشتن ویژگی های شخصیتی معین مانند خطرجویی، پشتکار و خودکارآمدی (طالعی فر و دیگران، 1389؛ 105).
  • خلاقیت از دیدگاه روانشناسی یکی از جنبه های اصلی تفکر یا اندیشیدن است.
  • خلاقیت از دیدگاه سازمانی یعنی ارائه فکر و طرح نوین برای بهبود و ارتقای کمیت یا کیفیت فعالیت های سازمان (مثلاً افزایش بهره وری، افزایش تولیدات و خدمات و …).
  • خلاقیت از دیدگاه اجتماعی امری جامعه شناختی و گروهی دانسته می شود و جامعه شناسان پیشنهاد می کنند که در این سطح برای خلاقیت باید زمینه سازی کرد (موغلی و مالکی طبس، 1388 ؛99).
مطلب مشابه :  درهم آمیختگی فکر- عمل و اختلال وسواسی- جبری

 

 

2-4-2. خلاقیت فردی:

در پژوهش هایی که در مورد خلاقیت فردی صورت گرفته است محققان به بررسی خصوصیات یا مشخصه های فردی افراد در سه سطح ویژگی های شناختی، خصیصه های فردی و رویدادهای زندگی پرداختند. ویژگی های شناختی به روش های تفکر افراد که شامل الگوهای ذهنی، خصیصه ها و سازوکارهایی که راهنما و هدایت کننده فعالیت یا فرآیندهای ذهنی افراد است، اشاره می کند. محققان در این سطح به خلاقیت به عنوان یک نوع از تفکر، استدلال، پیوندهی یا توانایی حل مشکل نگاه می کنند. خصیصه های فردی شامل ارزش، سرشت و وضعیت های انگیزشی افراد می شود. این خصوصیات بر اهدافی که فرد آن ها را انتخاب و در مورد آن ها فکر می کند، تاثیر می گذارد. رویدادهای زندگی شامل تجربیات  اتفاقاتی می شود که برای فرد در طی زمان رخ می دهد. ارتباط بین این سطوح پیچیده می باشد و ممکن است از فردی به فرد دیگر تفاوت کند و هیچ کس نمی تواند همه این خصوصیات را با هم داشته باشد. به همین دلیل محققان این سه سطح را با هم ادغام نمودند و خلاقیت فردی را به چهار بعد خلق ایده، تعمق در ایده، گشودگی و تشویق ایده های اکتشافی و گوش دادن به ندای درون تقسیم کردند؛ خلق ایده شامل سلاست، انعطاف پذیری، ابتکار، توجه به جزئیات و تفکر استعاره ای می شود. تعمق در ایده شامل تجزیه و تحلیل کردن، ترکیب، تشخیص و اصلاح، مشاهده ارتباطات، توانایی برطرف کردن ابهام و درک پیچیدگی می شود. گشودگی و تشویق ایده های اکتشافی شامل احساس زیبا شناختی، سطوح بالای کنجکاوی، سرزنده بودن، قابلیت تصویرپردازی و خیال پردازی، قبول خطرپذیری و به دنبال هیجان بودن، نشان دادن احساسات باز، حساسیت درباره مسئله و شوخ طبعی می شود. گوش دادن به ندای درن شامل آگاهی از قدرت ابتکار، ثبات قدم، خودکنترلی، نشان دادن رفتارهای وظیفه گرا، استقلال فکر، خود هدایتی و درون نگری می شود (ویدرگور[1]، 2013؛ 129).

مطلب مشابه :  پایه های عصبی- زیستی خوش بینی

[1] -Vidergor