مدل های موجود در خصوص سنجش باورهای معرفت شناختی

رایج ترین مدل های نظری مطرح شده

– مدل ترسیم شناختی پری(1970): بررسی فرایند تحول و استدلال و مراحل آن(پری ، 1970، به نقل از عباسی 1390).

– مدل قضاوت انعکاسی(RJM)کینگ و کیچنر(1981).

معرفی 7 مرحله از رشد تفکر انعکاسی(منطقی) در قالب 3 سطح شامل: تفکر پیش انعکاسی(مراحل 1 تا 3)، تفکر شبه انعکاسی(شبه منطقی)، (مراحل 4 و 5) و تفکر انعکاسی(منطقی)، (مراحل 6-7)، (هیوانگ)، مدل شناخت زنانه(بلنکی، کیلنچی، گلدبرگر و تارول، 1986) نقد مدل تک جنسیتی پری و ارائه ی مدل دانایی زنانه در 5 مرحله: سکوت، دانش کسب شده، دانش ذهنی، دانش رویه ای، دانش ساختار یافته(عباسی، 1390).

– مدل انعکاسی معرفت شناختی (بکستر مگولدا ، 1992): تاکید بر ماهیت یادگیری و دانستن به جای مفروضه های بنیادی دانش ( شعبانی ورکی و قلی زاده 1386).

البی(2001) نیز از سه حوزه ی بررسی باورهای معرفت شناختی با دامنه ی تحقیقات گسترده ای پس از آن، به شرح زیر بیان می کند(یلدیران و همکاران 2011):

– حوزه بررسی ماهیت رشد و تغییرات باورهای معرفت شناختی(چای ، خاین و تئو ، 2006 ؛ کنلی، پنتریچ، وکیری و هاریسون ، 2004 و شومر 1990).

– حوزه عوامل تسهیل کننده و بازدارنده ی نقش باورهای معرفت شناختی در فهم، استدلال تفکر و

یادگیری (برون لی، پردی و لویس، 2001 و پالمونس ، 2010)

– حوزه بررسی ماهیت معرفت شناسی در جامعه معلمان و اساتید دانشگاه(هاس وش، 1996) .

هوفر و پیتریچ(1997) و هوفر(2000) به طور کلی مدلهای مطرح شده را درسه گروه طبقه بندی کرده اند:

گروه اول: به این موضوع که افراد چگونه تجارب آموزشی خود را تفسیر می کنند(برای مثال پری، 1970 ، بکستر مگولدا 1987) می پردازند.

گروه دوم پژوهشگرانی هستند که معتقد به تحلیل فکر و فرایندهای استدلال اند (برای مثال کیچنر و کینگ، 1981).

سومین گروه علاقه مند به مطالعه روابط بین باورهای معرفت شناختی و جنبه های مختلف یادگیری هستند.

 2-1-9. مدل های موجود در خصوص سنجش باورهای معرفت شناختی

به طور کلی مدل های موجود در خصوص سنجش باورهای معرفت شناختی عموماً به دو دسته تقسیم می شوند: مدل های تک بعدی و چند بعدی. تفاوت میان مدل های تک بعدی و چند بعدی متوجه روابط میان باورها در آنهاست. در تک بعدی: فرض بر این است که با رشد یافتن یک بعد از شناخت ابعاد دیگری نیز رشد می یابند. در حالی که در چند بعدی این گونه مطرح است که اگر یک بعد شناختی رشد یابد، ابعاد دیگر ممکن است رشد یابند یا اینکه رشد نیابند(شعبانی ورکی، 2003).

مطلب مشابه :  علم دینی در فرهنگ و ادبیات فارسی اسلامی- ایرانی

به هر حال ماهیت دانش بسیار پیچیده تر از آن است که در یک بعد تسخیر شده و متمرکز شود. افزون بر آن، تک بعدی فرض کردن باورهای معرفت شناختی ممکن است باعث ناکامی در نیل به جنبه های معرفت شناختی شخصی و آشکار نشدن ارتباط های چندگانه معرفت شناختی شخصی و جنبه های مختلف فراگیر شود(خسروجردی، 1387).

2-1-10. حوزه کلی مربوط به ساختار اصلی باورهای افراد دربارۀ یادگیری و آموزش

– ماهیت دانش : جنبه های مختلف ماهیت دانش مبتنی بر دو بعد :

الف) قطعیت دانش

ب) سادگی دانش

براساس نظریه های تحولی، نگرش نسبت به دانش از نقطه ثابت و قطعی انگاری به سوی نسبی انگاری در حرکت است.

– ماهیت فرایند دانستن : فرایند دانستن نیز به دو بعد اشاره دارد.

الف) منبع دانش: تحول گرایان بر این باورند که دانش در سطوح پایین تر منشا و مرجعیت خارجی دارد و در سطوح بالاتر دانش در تعامل با دیگران ایجاد می شود.

ب) توجیه دانش: این بعد به نحوه ارزیابی فرد از نگرش خود نسبت به دانش اشاره می کند. همچنان که فرد یاد می گیرد، شواهد را ارزیابی و باورها را توجیه و اثبات می کند و در مسیر حرکت خود از باورهای دوگانه به سوی پذیرش باورهای چندگانه برای توجیه مدلل باورها پیش می‌رود.

در جدول 1 خلاصه ای از سازه های متفاوت منبعث از نظریه ها و الگوهای مختلف عرضه شده است. این جدول با نظر به مقایسه و مقابله جنبه های مختلف این نظریه ها و الگوها و طبقه بندی خصوصیات آنها، در چارچوبی کلی تدوین شده است. نظریه های کلیه کسانی که در این زمینه کار تخصصی کرده اند، مورد مداقه قرار گرفته است به نحوی که به نظر می رسد نوعی اجماع درباره این عقیده وجود دارد که این ابعاد می توانند بر اساس دو مجموعه اصلی – ماهیت دانش و ماهیت دانستن – دسته بندی شده و مدنظر قرار گیرند. اگر چه همه الگوهای مورد بررسی کاملا در این مجموعه اصلی نمی گنجند اما این دو بعد فراگیر معرفت شناختی توسط فنستر ماخر در سال(1994) در بررسی وی از ماهیت دانش، در پژوهش پیرامون تدریس، مد نظر قرار گرفته است. بر پایه این الگوها، مطالعات میدانی گوناگونی پیرامون باورهای معرفت شناختی و رابطه آن با ابعاد مختلف یادگیری آموزشگاهی به ویژه در سطح دبیرستان و دانشگاه صورت پذیرفته است.

مطلب مشابه :  تعریف مدیریت آموزشی از نظر روانشناختی

 

 

جدول2-1: اجراء الگوهای موجود در باره باورهای معرفت شناختی اقتباس از هوفر و پنتریچ (1997)

پژوهشگران ابعاد اصلی نظریه های  معرفت شناختی
ماهیت دانش ماهیت دانستن
پری قطعیت دانش:

مطلق «=» نسبیت گرایی موقعیت مدار

منبع دانش:

مراجع «=» خود

 

 

بلنکی وهمکاران

 

  منبع دانش:

اکتسابی«=» ساخت و سازی

خارج از فرد«=»خود سازنده معنا

بکستر مگولدا

 

 

قطعیت دانش

مطلق «=» زمینه ای

 

منبع دانش:

اتکا برمرجعیت«=» خود

قضاوت در باره دانستن:

اکتسابی«=» مدارک در  بطن موقعیت ارزیابی می شود.

 

کینگ وکیچنر

 

قطعیت دانش:

قطعی، درست/نادرست«=»نامسلم، زمینه‌ای

سادگی دانش:

ساده«=» پیچیده

 

داوری در باره دانستن:

دانش از داوری مستغنی است«=» دانش ساخته می شود و داوری ناظر بر ارزیابی انتقادی  است.

منبع دانش:

اتکا بر مرجعیت«=»شناسنده به منزله سازنده معنا

کوهن قطعیت دانش:

مطلق، درست؟ نادرست

پاسخ ها«=» دانش براساس اعتبار نسبی آن ارزیابی می شود.

داوری در باره دانستن:

پذیرش حقایق،نظر کارشناس و متخصص بدون بررسی«=» ارزیابی نظر کارشناس

منبع دانش:

متخصصان«=» نظر متخصصان به نحو انتقادی مورد ارزیابی قرار می گیرد.

شومر قطعیت دانش:

مطلق«=» موقتی ودر حال شکل گیری

سادگی دانش:

عناصر روشن ومجزی و بدون ابهام«=» مفاهیم مرتبط به هم

منبع دانش:

برگرفته از نظر متخصص«=» منتج از استدلال

 

[1]-the reflective judgment model

[2]-Huang

[3]-Belenky

[4]-Clinchy

[5]-Goldberger & Tarule

[6]-Elbi

[7]-Yildiran

[8]-Khine & Teo

[9]-Conley

[10]-Pintrich

[11]-  Vekiri &Harrison

[12]- Brownlee

[13]-Purdie & Lewis

[14]- Pulmones

[15]-Haswesh

[16] – Maker