هدف­های کلی در طرح جدید آموزش علوم تجربی

هدف­های کلی در طرح جدید آموزش علوم تجربی

به طور کلی هدف آموزش علوم در دوره­ی آموزش عمومی آن است که دانش­آموزان را برای یادگیری مادام العمر آماده کند؛ به عبارت دیگر، هدف کلی آموزش علوم ایجاد مهارت و توانایی کسب سواد علمی- فناورانه در دانش­آموزان است. بر این اساس، هدف­های آموزش علوم را می­توان در سه حیطه­ی اصلی و اساسی، به شرح زیر در نظر گرفت:

1- دانستنی­های ضروری

یادگیری درباره­ی هرمفهوم و موضوع جدید دانش بشری، مستلزم داشتن اطلاعاتی درباره­ی اصول وقوانین چهار زمینه­ی اصلی علوم تجربی است(احمدی،1386).

علوم فیزیکی که شامل فیزیک و شیمی است. بیشتر به بحث درباره­ی ماده، انرژی، تغییرات مواد و بر هم کنش­های ماده و انرژی می­پردازد.

علوم زیستی محیط زنده را موردبحث قرار می­دهد.

علوم زمین محیط غیر زنده را بررسی می­کند.

علم بهداشت به بدن آدمی و بهداشت آن می­پردازد.

دانش آموزان باید در دوره­ی آموزش عمومی مجموعه­ای کافی از اصول و قوانین فیزیک، شیمی، زیست­شناسی، زمین­شناسی و بهداشت را بیاموزند تا بتوانند برپایه­ی این اصول و قوانین دانستنی های مورد نیاز خود را فرا گیرند. برای مثال اگر دانش­آموزی با مفاهیم اساسی «الکتریسیته و مغناطیس» آشنا نباشد، هرگز نمی­تواند اصول کار یک دستگاه برقی را دریابد و از آن به صورت صحیح استفاده کند؛ بنابراین، می­توان گفت آنچه که در تدوین کتابها مورد نظر بوده، از این قرار است:

1- باید تا حد امکان موضوعات انتزاعی را کاهش داد و مطالب را متناسب با سن دانش­آموز تنظیم                  کرد؛

2- الزاماً نباید به ساختار دانش مقید بوده و در صورت ضرورت و مفید بودن، می­توان تقدم وتأخر                    مطالب را بر هم زد؛

3- مطالب باید تا حد امکان به صورت تلفیقی بیان شود؛

4- عکسها و تصویرها تا حد امکان ایرانی باشند؛

5- در پایان هر فصل، زمینه­های شغلی مربوط به مطالب آن فصل آورده شود.

کسب دانش پایه، شرط لازم، اما نه کافی، برای یادگیری­های بعدی است.

2- مهارت های ضروری

آنچه در این قسمت تحت عنوان مهارتها آمده است، در واقع به توانایی­هایی اشاره دارد که در زمینه علم­آموزی می­توانند مفید واقع شوند به عبارت دیگر، پرورش مهارت­ها در دانش آموزان، به منزله­ی آموختن راه یادگیری به آنان است.

آنچه هم اکنون مورد قبول متخصصان آموزش علوم در همه­ی کشورهاست، لزوم پرورش چند نوع مهارت یا توانایی در دانش­آموزان است.به اعتقاد متخصصان، ایجاد و پرورش این مهارت­ها، دانش­آموزان را در پیمودن مراحل روش علمی تواناتر می­سازد و به آنها امکان می­دهد تا یادگیری­های جدیدرا از طریق به کارگیری این مهارت­ها به راحتی انجام دهند(احمدی،1386).

مطلب مشابه :  سایت دوفانوس

3- نگرش­های ضروری

ارزشها در آموزش و پرورش اهمیت بسیار زیادی دارند. در واقع، آموزش را باید وسیله­ای برای نیل به ارزش­ها دانست. اگر ما بتوانیم تمامی سواد علمی مورد نیاز هر فرد را در اختیار او بگذاریم اما شخصیت و نگرش­هایش را در مسیر درست قرار ندهیم، هیچ مشکلی از مشکلات جهان امروز حل نخواهد شد، بنابراین، باید در کنار دانش پایه و مهارت­ها، به هدف­های نگرشی نیز توجه کامل داشته باشیم. البته بیشتر هدفهای نگرشی جنبه عمومی دارند و خاص درس علوم تجربی نیستند.

بسیاری از هدف­های نگرشی در زمره­ی هدف­های مشترک آموزش علوم در همه کشورها قرار می­گیرند. شاید بتوان گفت که شعار «جهانی فکر کنید و منطقه­ای عمل کنید» حتی در عرصه­ی تدوین هدف­های آموزشی نیز معنا یافته است. به هر حال، هدف­هایی؛ همچون، توجه به قانونمندی ونظم موجود در پدیده­های طبیعت و پی بردن به وجود خالق آنها، قدردانی از مواهب طبیعی به عنوان نعمتهای الهی، تمایل به همکاری گروهی، صبر و حوصله، مسئولیت­پذیری، درستکاری و راست­گویی، تصمیم­گیری مسئولانه، احترام گذاشتن به عقاید دیگران، اعتماد به نفس، انعطاف­پذیری در اندیشیدن، دوری از تعصب نابجا، تمایل به یادگیری، کنجکاوی، علاقمندی به کار و تلاش، حساسیت نسبت به حفظ بهداشت جسم و حفظ محیط زیست، میل به صرفه­جویی در مصرف ماده و انرژی ودارا بودن تفکر نقاد و خلاق، هدف­های مهم نگرشی­اند (احمدی،1386).

انتظارات طرح جدید آموزش علوم ازدانش­آموزان درپایان دوره­ی سه ساله راهنماییدر                       این جا لازم است پاره­ای از ویژگی­ها وتوانایی­هایی را که به طور عمده باید در دوره­ی راهنمایی تحصیلی و از طریق درس علوم تجربی در دانش­آموزان به وجود آید، مطرح کنیم تا هنگام تدوین برنامه درسی علوم تجربی دوره راهنمایی تحصیلی و همچنین تدریس علوم در کلاس­های درس توسط معلمان، مورد تأکید بیشتر قرار گیرند.

بدیهی است این ویژگی­ها وهدف­ها نیز در سه حیطه کلی هدف­های دانشی، مهارتی و نگرشی طبقه­بندی می­شوند. پس انتظار می­رود هردانش آموز در دوره راهنمایی تحصیلی، از طریق یادگیری درس علوم تجربی به این هدف­ها دست یابد. در زیر به بررسی هر یک از آنها می­پردازیم:

الف- هدف­­­های دانشی

1- قوانین اصلی و ضروری علوم در زمینه­های چهارگانه­ی علوم تجربی (فیزیک، شیمی، زمین                          شناسی و زیست شناسی) را بداند؛

مطلب مشابه :  مباحث نظری در باب سازه ی تاب آوری

2- با بعضی از کاربردهای مهم علم در زندگی آشنا شود؛

3- چشم اندازی از آینده و گذشته علم داشته باشد؛

4- از مفاهیم اصلی علوم همچون ماده، انرژی، موجودات زنده، زمین و پدیده­های طبیعی و…درک                  صحیحی داشته باشد.

ب- هدفهای مهارتی (مهارت­های ذهنی)

1- با دقت در محیط اطراف خود، بتواند مسئله­هایی را که حد آنها نیازمند به کارگیری علم  است،                   تشخیص دهد و شناسایی کند؛

2- هنگام مواجه شدن با یک مسئله، فکر کند و راه حل ارائه دهد؛

3- موضوعی را از نظر علمی تجزیه کند؛

4- به کمک شواهد علمی، نتایج بعضی پدیده­ها را پیش بینی کند؛

5- مقصود خود را به خوبی بیان کند؛

6- با آمار و ارقام و نمودارها و چگونگی تفسیر آنها آشنا باشد؛

7- از طریق بکارگیری مهارت­های یادگیری (مشاهده، اندازه­گیری، و….) پاره­ای از مفاهیم علمی را                   کشف کند یا در فرایند تولید و شکل­دهی این مفاهیم مشارکت فعال داشته باشد؛

8- ضمن بکارگیری مهارتهای تفکر منطقی، عملی و نقاد، به ویژه با لزوم و چگونگی کنترل متغیرها،                 هنگام انجام دادن آزمایش­های علمی ونتیجه­گیری­های مربوط به آنها آشنا باشد.

ج- هدفهای نگرشی

1- در مورد پدیده­هایی که در محیط اطراف او وجود دارد و علت بروز آن، ا ز خود کنجکاوی نشان                  دهد و با جست وجو و تفکر، زمینه­های کسب اطلاعات علمی را فراهم آورد؛

2- از مشاهده­ی نظام­مندی موجوددر پدیده­های طبیعت، به وجود ناظم آن پی ببرد؛

3- سعی کند برای آنچه خوانده است، کاربردهای علمی بیابد؛

4- به مطالعه­ی نشریه­های علمی و استفاده از رسانه­ها در زمینه­های علمی علاقه نشان دهد؛

5- به مسائلی از قبیل صرفه­جویی، استفاده بهینه از ماده وانرژی و هدر ندادن  وقت و منابع مالی                    توجه داشته باشد؛

6- به ضرورت تلاش برای کسب علم و فناوری به منظور فراهم آوردن زمینه­های زندگی بهتر برای                   خود وجامعه­ای که در آن زندگی می­کند، اعتقاد داشته باشد؛

7- به انجام دادن بعضی فعالیت­های ذوقی، هنری و مهارتی، مانند ساخت ابزار و وسایل مورد  نیاز                  برای زندگی با آزمایش­های علمی و پرورش گل وسبزی (در باغچه یا گلدان) و… علاقه نشان دهد؛

8 – به بهداشت فردی و عمومی و مسائل زیست محیطی توجه داشته باشد و در حفظ محیط زیست                  بکوشد.