تحلیل محتوای کتاب ریاضی هفتم متوسطه اول سال تحصیلی ۹۴-۱۳۹۳- قسمت ۱۴

نظام آموزش و پرورش در قرن بیست و یکم، با مشکلات متعددی در ارتباط با جامعه، اقتصاد، فرهنگ و فن آوری روبرو است و به روز کردن برنامه های درسی، در دستور کار همه کشورهای جهان قرار گرفته است و منحصر به کشور ایران نیست. هم کشورهای توسعه یافته و هم کشورهای در حال توسعه، ناچار هستند با توجه به شتابی که در تحولات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در جهان امروز وجود دارد، پیوسته خودشان را به هنگام و به روز کنند. لذا این یک پدیده عام در جهان امروز است که هرچه جلوتر می رویم با توجه به پیچیده تر شدن ابعاد زندگی و شتاب گرفتن تحولات اجتماعی، به روز شدن برنامه های درسی ضرورت بیشتری پیدا کنند (نصیری، ناصری، ۱۳۸۴).
عکس مرتبط با اقتصاد
از جمله اصول اساسی که در برنامه درسی نظام آموزشی هر جامعه مطرح است، کاربرد این برنامه در موقعیت های عملی زندگی و اجتماع است که حالت محافظه کار بودن نظام تعلیم و تربیت از بین می رود و این سیستم برای مردم وسیله ای برای تعالی جامعه می شود. بنابراین فراگیران با لمس کردن فعالیت ها و مشکلات اجتماعی یک مسئولیت ملی و مردمی را احساس خواهند کرد و محتوای درسی به صورت معنادار تری بروز می کند. چنین محتوایی در برنامه آموزشی به راحتی می توان با علایق و نیاز افراد و جامعه پیوند ایجاد نماید. هدف اصلی و اساسی برنامه درسی تعلیم و تربیت هر جامعه ای نیز ارائه ی محتوایی فعال در عصر انفجار دانش است که باید اندیشه منطقی و تفکر فعال و پژوهشی را در یادگیرندگان ایجاد کند تا به جنبه کاربردی برنامه های تعلیمی نزدیک تر شود (سلیمان پور، ۱۳۸۲).
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
از طرفی دانش آموزان ایرانی در مطالعه تیمز که با هدف سنجش عملکرد دانش آموزان کشورهای گوناگون جهان در دروس ریاضی و علوم طراحی شده بود، در سال ۱۹۹۵، ۲۰۰۳، ۲۰۰۷ شرکت کردند ودر همه این مطالعات، عملکرد آن ها به طور معناداری زیر میانگین بین المللی بود(کیامنش، خیریه، ۱۳۸۰).
در پژوهشی معلمان ناتوانی دانش آموزان ایرانی را در حل مسئله های زمینه دار در دنیای واقعی، به عادت دانش آموزان به حل مسائل کلیشه ای، نقاط ضعف موجود در کتاب های درس ریاضی، ارزشیابی های بیرونی و امتحانات نهایی و دانش معلمان اشاره داشتند برای نمونه، آنان ابراز می داشتند(( در کتاب های درسی ریاضی در ایران، به مسائل کاربردی کم تر توجه شده است و تعداد کمی از مسائل مستلزم استفاده از ریاضی برای حل مسائل دنیای واقعی هستند)) ( رفیع پور گتابی، گویا،۱۳۸۹).
تغییرات جدید کتاب های درسی ریاضی در دوره متوسطه براساس برنامه درس ملی، با توجه به رویکرد مدل سازی و کاربرد بوده است. به طوری که در صفحه ۴۱ از فصل چهارم از ویرایش چهارم سند برنامه درس ملی چنین آمده است که ((توانایی به کارگیری ریاضی در حل مسائل روزمره و انتزاعی، از اهداف اساس آموزش ریاضی است))(رفیع پور، ۱۳۹۳).
با وقوف به اهمیت نقش برنامه درسی و کتاب های درسی در پیشرفت امور آموزش و پرورش و ضرورت تغییر برنامه های درسی متناسب با تغییرات امروزی، کتاب جدیدالتألیف ریاضی پایه هفتم به عنوان یکی از محتواهای آموزشی برنامه درسی در دوره اول متوسطه تغییر اساسی نموده است.
۲-۱-۱۵ جمع بندی مبانی نظری
در یک جمع بندی از مبانی نظری پژوهش که در قسمت اول فصل دوم بررسی گردید این نتیجه به دست می آید که محقق سعی بر ارائه مباحثی در ارتباط با برنامه ریزی درسی، محتوا، تحلیل محتوای کتاب درسی، الگوی ویلیام رومی؛ بوده و تلاش نموده که خواننده پس از مطالعه مبانی نظری پژوهش، آمادگی کافی برای مواجه با تحقیق و نتایج آن کسب نماید و تسلط بیشتری بر پژوهش داشته باشد. همچنین از آنجا که مسأله اصلی پژوهش حاضر (تحلیل محتوای کتاب جدیدالتألیف ریاضی پایه هفتم چاپ ۱۳۹۲ بر اساس روش ویلیام رومی و نظرات دبیران مربوطه در شهر مشهد) بوده، محقق سعی نموده به توضیح و تشریح برخی از مباحث مرتبط اشاره نماید تا مسأله تحقیق برای خواننده روشن تر گردد.
۲-۲ تحقیقات انجام شده
با توجه به بررسی­های به عمل آمده، به اجمال تعدادی از پژوهش های یافت شده که موضوع اصلی آن ها تکنیک یا الگو یا روش ویلیام رومی بوده در دو بخش ارائه شده، که در ادامه توضیح داده می شود.
۲-۲-۱ تحقیقات انجام شده خارجی
ندیم و همکاران (۲۰۱۳) در مورد بازنمایی علوم در برنامه درسی مربوط به کتاب های درسی ابتدایی ایالت پنجاب پاکستان تحلیلی انجام دادند. آنها برای تفسیر داده ها از روش های تحلیل محتوا استفاده نمودند. هدف پژوهش این بود که معین کنند تا چه میزان مفاهیم علوم و مطالب کتاب های درسی برای درک علوم برای دانش آموزان مناسب است. برای این کار از تکنیک ویلیام رومی نیز استفاده شد. تحلیل کیفی آشکار ساخت کتاب های درسی دوره ابتدایی و چگونگی ارائه مفاهیم علوم در آن دوره، الزامات واقعی را تحقق نمی بخشد. نمونه ها و مثالها دارای کیفیت پایین، اطلاعات ارائه شده ی نامناسب، و شیوه عرضه نامطلوب یاددهی علوم نه تنها درک مناسب هیچ پدیده ای را توسعه نمی دهد، بلکه این اشتباهات می تواند مفهوم غلط یا مفاهیم نامناسب در مورد علوم را توسعه دهد. در مجموع میزان دعوت به پژوهش کتاب پایین بود.
قدیر (۲۰۱۳) کتاب درسی پایه ششم ابتدایی تورنتوی کانادا در مورد الکتریسیته را از طریق تحلیل محتوا و پاسخ های نوشتاری دانش آموزان مورد بررسی قرار داد. او برای طبقه بندی جملات و پاراگراف ها از روش تحلیل ویلیام رومی استفاده کرد. پاسخ های دانش آموزان نیز برای کشف تفکرات دانش آموزان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت تا شیوه های توضیح مفاهیم الکتریسیته را نشان دهد. روش تحلیل محتوای ویلیام رومی، عدم وجود جملات برای فراهم کردن دلایل را نشان داد هرچند میزان به تفکر وا داشتن کتاب مناسب بود. اگرچه بعضی از موارد استفاده روزمره از الکتریسیته در کتاب های درسی یافت شدند، اما در تحلیل اسناد و پاسخ های دانش آموزان ارتباط بین الکتریسیته و الکترون ها بطور واضح نشان داده نشد.
چاسلر و همکاران (۲۰۱۰) برای تعیین چگونگی معرفی گیاهان و جانوران در کتاب های درسی علوم ابتدایی آمریکا، دو مجموعه کتاب های علوم (۲۰۰۶) انتشارات هارکورت و مجموعه علوم انتشارات مک میلان مک گروهیل (۲۰۰۵) را بررسی کردند. آنها کتاب های پایه اول تا پنجم را تحلیل محتوا کردند. چاسلر و همکاران از هر کتاب فقط درس های علوم زندگی را انتخاب نمودند و در هر بخش روی متن درس تمرکز کردند. در هر دو مجموعه کتاب ها تعداد موضوعات فرعی در مورد جانوران بیشتر از گیاهان بود. تعداد صفحات محتوای گیاهان و جانوران در مجموعه هارکورت مساوی بود. در مجموعه مک میلان مک گروهیل، تعداد صفحات در مورد جانوران بیشتر از گیاهان بود. در هر دو کتاب های درسی ناشران، تعداد نمونه های جانوری بیش از تعداد نمونه های گیاهی بود. در مجموعه هارکورت بیشترین نمونه گیاهان تکرار شده درخت، علف (چمن)، خزه، کاج، و سرخس بود. در مجموعه مک میلان مک گروهیل بیشترین نمونه گیاهان تکرار شده درخت، علف (چمن)، ذرت، کاکتوس، و بلوط بودند. در هر دو مجموعه بیشترین نمونه جانوران تکرار شده تقریبا برابر بودند. نمونه های استفاده شده پرنده، ماهی، حشره، قورباغه، و گوزن بودند. قابل ذکر است که هر دو مجموعه به خوبی دانش آموزان را به پژوهش دعوت می نماید.
دلگاتو (۲۰۱۰) در پایان نامه کارشناسی ارشد تحت عنوان ” ملاحظات علوم چند فرهنگی و اصلاح برنامه درسی: تحلیل محتوای کتاب های درسی زیست شناسی پذیرفته شده در فلوریدا” با هدف تعیین آموزش علوم چند فرهنگی از جمله ارائه دانش بومی در محتوای کتاب های درسی زیست شناسی دبیرستان، ۳۴ کتاب درسی در چهار دوره از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۶ را مورد بررسی قرار داد. او در این تحلیل محتوا از رویکرد روش های آمیخته و تکنیک ویلیام رومی استفاده کرد. وی از پنج راهبرد برای دسترسی به محتوای چند فرهنگی استفاده نمود: (۱) شمارش تکرار ارائه های بومی ؛ (۲) سنجش محتوا در کتاب های راهنمای معلم بوسیله کدگذاری میزان گنجاندن محتوای چند فرهنگی؛ (۳) تدوین شاخص هایی برای تعیین چگونگی شیوه های ارائه دانش بومی در محتوا؛ (۴) استفاده از تحلیل ضریب ارزشیابی برای تعیین میزان واژه شناسی های چند فرهنگی درون محتوا؛ و (۵) تحلیل تصاویر و مثال ها برای اندازه گیری درصد توصیف گروه های اقلیت. نتایج نشان داد هیچ روند یکپارچه ای در افزایش محتوای چند فرهنگی در این دوره ها نبوده است. بیشتر تلاش ها برای کاهش دانش بومی و سایر محتوای چند فرهنگی در سطح کتاب های راهنمای معلم از طریق توزیع آنها در ورقه های جداگانه یا توضیح در حاشیه کتاب های راهنمای معلم بود. میزان حمایت از محتوای چند فرهنگی در حد اهداف خاص در هر چهار دوره بوده است. از طرف دیگر کتاب ها به میزان مناسبی فراگیران را به تفکر بیشتر وادار می نمود.
اردوغان و همکاران (۲۰۰۹) مؤلفه های سواد محیطی در برنامه های درسی علوم ابتدایی بلغارستان و ترکیه را بررسی کردند. هدف مطالعه این بود که تحلیل کنند تا چه میزان اهداف آموزش علوم در مدارس ابتدایی به شش مؤلفه اصلی سواد محیطی پرداخته اند و این توجه در دو کشور ترکیه و بلغارستان چه تفاوتی دارند. روش اصلی در مطالعه تحلیل مقایسه ای محتوای این اهداف بود. دروس نمونه برای بلغارستان عبارت بودند از:” انسان و طبیعت”، “زیست شناسی و آموزش بهداشت”، “شیمی و حفاظت محیط”، و “فیزیک و ستاره شناسی”. نمونه درسی برای ترکیه “آموزش علوم و فناوری” بود. تحلیل محتوای این اهداف آشکار ساخت که تمام مؤلفه های سواد محیطی توجه یکسان دریافت نکرده اند. برای مثال، در هر دو کشور بیشترین توجه به دانش، و کمترین توجه به مهارت ها و نگرش ها، و به رفتار پاسخگویی محیطی توجه اندکی شده است. در سایر نتایج این پژوهش گزارش شده که کتاب های درسی تحلیل شده هر دو کشور دانش آموزان را به پژوهش دعوت می نماید اما در عین حال در بلغارستان مقدار آن بیشتر است.
هامبرگ (۲۰۰۹) در مطالعه ای پیرامون تحلیل محتوای تکالیف درس ریاضی مدارس راهنمایی نشان داد که تکالیف مطلوب از جمله مهارت های تفکر بطور مساوی در نظر گرفته نشده اند.
دوبان (۲۰۰۸) کتاب های درسی و کتاب های کار علوم و فناوری دوره ابتدایی ترکیه در سال های تحصیلی ۲۰۰۵- ۲۰۰۶ را برحسب ساختن گرایی تحلیل کرد. هدف از مطالعه این بود که به وسیله ارزشیابی آنها بر حسب اصول اساسی ساختن گرایی تعیین کند آیا کتاب های درسی و کار علوم و فناوری پایه پنجم ابتدایی برای ساختن گرایی مناسب هستند. در این مطالعه، علاوه بر روش های پژوهش کیفی، تکنیک تحلیل اسناد و تکنیک ویلیام رومی نیز بکار برده شد. او در تحلیل کتاب های درسی و کار پایه پنجم دریافت که هر دو کتاب در موضوعات خاصی مکمل یکدیگر هستند. در نتیجه، علیرغم بعضی نکات ناقص و فراموش شده، تلاش شده این کتاب ها برحسب اصول ساختن گرایی طراحی شوند. در ضمن میزان دعوت به پژوهش کتاب نسبتا زیاد است.
تزنگ سو (۲۰۰۸) با تحلیل کتاب های درسی ریاضی تایوان، هنگ کنگ، و چین نشان داد که شکل و روش ارائه مفاهیم جبر برای رسیدن به اهداف آموزشی در زمینه جبر در سه کشور متفاوت بودند، درحالیکه بر مهارت های درک و فهم و کاربرد تأکید می کردند.
هوانگ (۲۰۰۴) از طریق تحلیل تطبیقی برنامه درسی ریاضی کره و انگلستان نشان داد که در برنامه ی درسی انگلستان، محتوای ارائه شده فرصت های یادگیری انعطاف پذیری برای دانش آموزان فراهم می کند، در حالی که در برنامه ی درسی کره، تمام دانش آموزان بدون توجه به توانایی های فردی از آموزش مساوی بهره می برند.
یپنگ (۲۰۰۰) از طریق مقایسه مشکلات اعداد صحیح در کتاب های درسی ریاضی چین و آمریکا نشان داد که کتاب های درسی در بعد پیش نیاز های حل مساله متفاوت هستند و کتا بهای درسی آمریکا از تنوع بیشتری در این بعد استفاده کرده اند.
۲-۲-۲ بخش دوم: تحقیقات انجام شده داخلی
۱- تحلیل محتوای کتاب ریاضی ۱ پایه متوسطه اول بر اساس تکنیک ویلیام رومی (کرمی، اسدبیگی، کرمی ۱۳۹۱).
هدف پژوهش حاضر، تحلیل محتوای متن و تصاویر کتاب ریاضی ۱ پایه متوسطه اول سال ۱۳۹۰ بر اساس تکنیک ویلیام رومی و همچنین تحلیل بخش‌های تمرین در کلاس، فعالیت و مسائل درس بر اساس حیطه شناختی بلوم و روش مورد استفاده در این پژوهش، تحلیل محتوا است. جامعه آماری پژوهش، کتاب ریاضی متوسطه اول سال ۱۳۹۰ بود. یافته‏های تحقیق نمایان ساخت که ضریب درگیری متن، ۵۳/۰ است که نشان می‏دهد متن کتاب ریاضی ۱ متوسطه اول به شیوه فعالی نوشته شده است. ضریب درگیری تصاویر نیز ۲/۱ تعیین شد که نشان داد تصاویر کتاب، دانش‏آموز را درگیر در یادگیری می‌‏کند. همچنین در بخش تحلیل شاخص فعالیت محور بودن کتاب، ضریب درگیری، ۷۵/۰ تعیین شد که نشان می‌دهد کتاب، فعالیت محور است. در بخش تحلیل، بر اساس حیطه شناختی بلوم، مشخص شد که ۸۱ درصد تمرین‌ها، فعالیت‏ها و مسائل کتاب در سطح درک و فهم ‏است. این تحلیل نشان داد که در کتاب، تعداد تمرین‌ها، فعالیت‌ها و مسائل در سطوح بالای حیطه شناختی، بسیار اندک است.
۲- تحلیل محتوای کتاب ریاضی (۲) جدید التالیف بر اساس تکنیک ویلیام رومی (صاحبی، حسینی، ۱۳۸۹).
هدف پژوهش ، تحلیل محتوای متن، تصاویر، تمرین ها و مسأله های کتاب ریاضی(۲) جدیدالتالیف سال ۱۳۸۹ بر اساس تکنیک ویلیام رومی می باشدو روش مورد استفاده در این پژوهش، تحلیل محتوا است. جامعه آماری پژوهش، کتاب ریاضی (۲) جدیدالتالیف سال ۱۳۸۹ونمونه آماری حدود ۴۰%متن کتاب شامل ۶۰ صفحه(متن درس، مسأله و تمرین، شکل) بود. یافته‏های تحقیق نشان می دهد که ضریب درگیری متن، ۱۸/۱ است که نشان می‏دهد متن کتاب ریاضی (۲) جدیدالتالیف سال ۱۳۸۹ در درگیری فراگیران با مطالب کتاب و تقویت روحیه پژوهش بسیار خوب است. ضریب درگیری تصاویر نیز ۳۳/۰ تعیین شد که نشان داد تصاویر کتاب، موفقیت چشم گیری نداشته است. همچنین در بخش تحلیل تمرین و مسأله با توجه به عدد ۳/۱ نشان می‌دهد کتاب در این قسمت موفقیت چشم گیری داشته است و درگیری دانش آموزان با آموخته های درس در سطح بالاتری قرار دارد.
۳- مقایسه و تجزیه و تحلیل محتوای کتاب درسی ریاضی پایه هفتم ایران و کانادا با روش تحلیل محتوا و بر اساس تکنیک ویلیام رومی (کاظم پور، هدایتی، غفاری، ۱۳۹۱).
کاظم پور و دیگران (۱۳۹۱) تحقیقی را با هدف مقایسه و تجزیه و تحلیل محتوای کتاب درسی ریاضی پایه هفتم ایران و کانادا، با روش تحلیل محتوا و بر اساس تکنیک ویلیام رومی انجام داده اند. نمونه آماری، تا آنجا که ممکن بود، تعداد مساوی صفحات کتاب مبتنی بر موضوعات رایجی که در چهار بخش اعداد صحیح، اعداد گویا، عبارات جبری و مساحت می بود، انتخاب شده بود. نتایج تحلیل محتوای موضوعات رایج از کتاب های درسی نشان داد که محتوای کتاب درسی کانادایی ها غیر فعال است تصاویر و چارت ها ی کتاب درسی ایرانی ها غیر فعال (غیر کنشی)، ولی تصاویر و چارت های کتاب درسی کانادایی ها فعال (کنشی) است. در بخش سوالات، هر دو کتاب غیر کنشی هستند.
۴- تحلیل محتوای کتاب ریاضی هفتم چاپ ۱۳۹۲ بر مبنای طبقه بندی حیطه شناختی اندرسون(دهقان، حسن خانی، ۱۳۹۳).
این تحقیق با توجه به روش از نوع توصیفی- تحلیلی و با توجه به هدف از نوع کاربردی می باشد.
جامعه آماری این تحقیق کتاب ریاضی پایه هفتم چاپ ۱۳۹۲ و نمونه آماری تمام فعالیت ها(۲۰۵ سوال)، کاردرکلاس ها(۱۰۳ سوال) و تمرین ها(۲۴۰ تمرین)کتاب می باشد.
با توجه به نتایج حاصل از تحلیل فعالیت های کتاب ، میزان توجه به سطح فهمیدن دانش امور واقعی بیش از سایر سطوح می باشد. نتایج حاصل از تحلیل کاردرکلاس های کتاب نیز نشان می دهد، میزان توجه به سطح فهمیدن دانش امور واقعی بیش از سایر سطوح می باشد. همچنین نتایج حاصل از تحلیل تمرین های کتاب مربوطه، میزان توجه به سطح به کاربستن دانش امور واقعی بیش از سایر سطوح است.
در کتاب ریاضی پایه هفتم چاپ ۱۳۹۲ به کلیه سطوح طبقه بندی اندرسون توجه شده است. اما به بعضی طبقات توجه ویژه شده و به بعضی از طبقات توجه بسیار کمی شده است.
از آنجا که در این کتاب به سطوح بالای طبقه بندی توجه کم تری شده است می تواند دلیل خوبی بر کم رغبتی دانش آموزان در استقبال از بعضی مطالب این کتاب باشد.
۵- تحلیل محتوای کتاب علوم تجربی چهارم ابتدایی بر اساس تکنیک ویلیام رومی و مقایسه محتوای کتاب بر اساس هدف های رفتاری حیطه شناختی بلوم (‌‌‌سیدی، ۱۳۸۹).
جامعه آماری پژوهش شامل تمام محتوای کتاب علوم تجربی پایه چهارم ابتدایی در سال ۸۷-۸۶ می باشد. در این پژوهش حجم نمونه برابر با جامعه مورد مطالعه انتخاب گردیده است. جمع آوری اطلاعات بر اساس پرسشنامه هدف های رفتاری در سطوح حیطه شناختی بلوم (که شامل: دانش، درک و فهم، کاربرد، تجزیه و تحلیل و ترکیب و ارزشیابی می باشد) انجام گردید، و تکنیک ویلیام رومی در دو محور، متن و تصویر جهت تحلیل محتوای کتاب، که روایی و پایایی آن نیز محاسبه گردید. در خاتمه اطلاعات با بهره گرفتن از نرم افزار spss با روش های آماری ناپارامتریک (آزمون نسبت و فریدمن) تجزیه و تحلیل گردید، که نتایج آن عبارت اند از ۱) تمام سطوح رفتاری حیطه شناختی بلوم در محتوای کتاب علوم گنجانده شده، اما از نظر میزان پوشش بر روی سطوح مختلف، از توازن مناسبی برخوردار نمی باشد. مقایسه میانگین نمرات، موید آن است که بالاترین درصد، مربوط به سطح «درک و فهم» و پایین ترین درصد، مربوط به سطح «تجزیه و تحلیل» می باشد و بین مولفه های سطوح حیطه ی شناختی تفاوت معنی داری وجود دارد.
۲) کتاب علوم تجربی پایه چهارم ابتدایی از لحاظ متن به روش نیمه فعال و در حد متوسط و از لحاظ تصویر به روش غیرفعال طراحی شده است.
۶- تحلیل محتوای کتاب دین و زندگی ۱ با روش ویلیام رومی ( انصاریان، دبستانی، ۱۳۸۹).
در پژوهشی که انصاریان و دبستانی با موضوع تحلیل محتوای کتاب دین و زندگی ۱ با روش ویلیام رومی داشته اند به این نتیجه رسیده اند که یکی از اهداف اصلی سازمان های آموزشی، پرورش قدرت تفکر منطقی دانش آموزان است اما این کتاب نتوانسته به ارائه فعال مفاهیم بپردازد و دانش آموزان را درگیر نماید و تاثیر مناسبی بر دانش آموزان به لحاظ ایجاد تفکر خلاق و منطقی بگذارد.
۷- تحلیل محتوای کتاب علوم تجربی پایه پنجم ابتدائی بر مبنای الگوی حل مساله دیویی (امیراحمدی، ایروانی، شرفی، ۱۳۸۹).
یافته های پژوهش حاکی از آن است که در کتاب نسبت به حل مساله، مراحل و مهارت های آن کم توجهی شده است، در سازمان دهی محتوا، تنها ۳ درس از ۱۱ کتاب چارچوب ارائه محتوا، و فعالیت های آن با مراحل مساله انطباق دارد. لذا زمینه ساز به شیوه حل مساله نیست. مهارت های ضروری حل مساله نیز که در ۱۰ مولفه مهارت های مشاهده، طبقه بندی، اندازه گیری، کاربرد ابزار، جمع آوری اطلاعات، فرضیه سازی و پیش بینی، تفسیر یافته ها و نتیجه گیری، تشخیص متغیرها، برقراری ارتباط، ارزیابی و طراحی تحقیق طبقه بندی شده، مورد کم توجهی است و به طور یکنواخت نیز به کار گرفته نشده اند و تفاوت آنها طیفی از ۰ تا ۳۷ فراوانی را شامل می شود. بیشترین توجه به مهارت تفسیر، استنباط و نتیجه گیری و کمترین توجه نسبت به مهارت های تشخیص متغیرها و ارزیابی است. سایر مهارت ها نیز با فراوانی نامتوازن و نامتعادل میان این دو حیطه پراکنده هستند.
۸- تحلیل محتوای کتاب های علوم پایه ی چهارم و پنجم ابتدائی براساس اهداف آموزشی به کمک تکنیک ویلیام رومی (فرجی خیاوی، ۱۳۸۷، به نقل از عابدپور، ۱۳۹۲).
هدف از انجام این تحقیق بررسی و تحلیل محتوای کتاب های علوم چهارم و پنجم ابتدایی براساس الگوی ویلیام رومی می باشد. برای رسیدن به این مقصود کتاب های علوم چهارم و پنجم ابتدائی، به همراه کتاب راهنمای معلم هر دو پایه، با توجه به اصول تحلیل محتوای کتاب­های درسی الگوی ویلیام رومی و روش بررسی تصاویر مورد تحلیل قرار­گرفته است. نتایج تحقیق نشان می دهد، محتوای کتاب های هر دو پایه در الگوی ویلیام رومی به صورت فعال طراحی شده اند، تصاویر کتاب علوم پایه چهارم نسبتاً فعال و تصاویر کتاب علوم پنجم فعال طراحی شده اند.
۹- ارزیابی اهداف و محتوای کتاب های علوم تجربی دوره ی ابتدایی از دیدگاه الگوی آموزش خلاقیت پلسک (جهانی، قاسمی، ۱۳۸۷).
این پژوهش به منظور ارزیابی اهداف و محتوای کتاب های علوم تجربی دوره ابتدائی از دیدگاه چرخه آموزش خلاقیت پلسک انجام شد. از آن جا که پژوهش حاضر از نوع ترکیبی است، لذا از روش های کمی (تحلیل محتوا) و کیفی (تحلیلی) استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد حدود ۵/۶ درصد اهداف در طبقه آفریدن قرار دارند. سپس محتوای کتاب های علوم با توجه به چرخه آموزش خلاقیت هدایت شده پلسک و تکنیک ویلیام رومی ارزیابی شد که نتایج حاکی از ضریب در گیری خلاق کمتر از ۲۵/۰ بود.
۱۰- فرا تحلیلی بر مطالعات انجام شده در حوزه برنامه درسی علوم تجربی دوره ابتدایی (ولیزاده، ۱۳۸۶).
نتایج حاصل نشان می دهد که هر چند اهداف جدید برنامه درسی علوم تجربی با محتوای کتاب و راهنمای تدریس مطابقت داشته و اکثر معلمان و مدیران با هدف ها و رویکردهای جدید در آموزش علوم تجربی آشنایی دارند، اما در برخی موارد هنوز معلمان با فلسفه وفرض های اساسی که رویکرد جدید برنامه علوم بر آن مبتنی است آشنایی ندارند.
۱۱- تحلیل محتوای کتاب هدیه الهی و کتاب کار بر اساس تکنیک ویلیام رومی (ایمانی، مظفر، ۱۳۸۴).
ایمانی و مظفر (۱۳۸۴) بر این عقیده اند که ارائه نسخه های جدید و بهبود یافته کتاب های درسی، نیاز فوری سیستم آموزشی در هر کشور است. لذا، ما باید اغلب به برنامه ریزی، ویرایش و تغییر محتوای کتاب های درسی به منظور توسعه هماهنگی یادگیری دانش آموزان با روند جهانی و ملی بپردازیم. در امتداد این مسیر ” دفتر ویراستاری از کتاب های درسی دینی و قرآنی ” در هیئت آموزش و پرورش ایران شروع به تدوین دو کتاب جدید به نام هدیه الهی و کتاب کار کرده است. از آنجا که این کتاب ها به تازگی منتشر شده و در مدارس مورد استفاده قرار گرفته اند، با روش تحلیل محتوا و تکنیک ویلیام رومی با این سوال که: آیا کتاب های جدید در ارائه بهتر مفاهیم مذهبی به دانش آموزان موفق عمل کرده اند یا خیر، مورد تحلیل قرار گرفتند. با توجه به مطالعه انجام شده، نتایج به دست آمده از تجزیه و تحلیل محتوا کتاب های مذهبی منتشر شده که در سال ۱۳۸۰ و کتاب کار که در سال ۱۳۸۱ منتشر شده اند نشان می دهد که ضریب درگیری دانش آموزان با مفاهیم و تصاویراز دو کتاب ذکر شده ، نسبتا کم است، اما ضریب درگیری دانش آموزان با سوالات ارائه شده در هدیه الهی و کتاب کار بالا است. هم چنین نتایج این مطالعه نشان داد که ضریب درگیری دانش آموزان با کتاب دینی که قبلا مورد استفاده قرار می گرفت ۴۱/۰ بود اما ضریب درگیری دانش آموزان با هدیه الهی و کتاب کار ۲/۱ بود. که به این معنی است که کتاب های جدید در به انجام رساندن هدف مشارکت دانش آموزان در کتاب بهتر عمل می کنند. به عبارت دیگر، کتاب قبلی ضعیف است و دارای شاخص دخالت کم است اما کتاب جدید باعث می شود دانش آموزان بیشتر با محتوای آن درگیر شوند.
۱۲- تحلیل محتوای کتاب های علوم تجربی پایه چهارم و پنجم ابتدایی با بهره گرفتن از روش ویلیام رومی و نظرسنجی معلمان (شاه محمدی، ۱۳۸۱).
در تحلیل محتوا ی کتاب های علوم تجربی پایه های چهارم و پنجم ابتدایی با بهره گرفتن از نظر سنجی معلمان و روش ویلیام رومی به این نتیجه رسیده است که بین اهداف درس و اهداف مطرح شده در راهنمای تدریس کتاب های علوم تجربی چهارم و پنجم هماهنگی وجود دارد و محتوای این کتاب ها دانش لازم را در دانش‌آموزان ایجاد می‌کند اما تصویرها و نمودارهای کتاب پنجم به اندازه کافی دانش‌آموزان را با متن درس درگیر نمی‌کند.
۱۳- بررسی پیشنهادهای معلمان مجرب و کارشناسان سازمان و پژوهشگران درباره محتوای آموزشی کتاب های علوم تجربی دوره ابتدایی (حج فروش، ۱۳۸۰).
این تحقیق که در مورد کتاب های علوم انجام یافته چنین نتیجه گیری شده است که، وجود پیشنهادهایی مبنی بر طرح مطالبی درباره پرورش مهارت ها، وجود سؤال ها و فعالیت هایی که دانش‌آموزان را در موقعیت های مبهم و خلاقیت برانگیز قرار دهد، وجود سؤال ها یا فعالیت هایی که یافتن پاسخ و حل آنها مستلزم به کارگیری مراحل کاوشگری، پژوهش و حل مسأله، تفکر نقاد، تفکر واگرا و پردازش اطلاعات باشد، نشان دهنده نیاز به مطالبی از این قبیل در کتاب های علوم تجربی دوره ‌ابتدائی است.
۱۴- تحلیل محتوای کتاب علوم پایه سوم راهنمائی به روش ویلیام رومی (رستگاران، بی تا).
این پژوهش درصدد آن بود که محتوای کتاب علوم سوم راهنمایی را به روش ویلیام رومی تحلیل نماید. تدوین و تألیف کتاب های درسی باید به شیوه ای تنظیم و سازماندهی شود که به جای انتقال دانش و معلومات به ذهن دانش آموزان، آنها را در جریان یادگیری فعال کند. هدف کلی این تحقیق تحلیل محتوای کتاب علوم تجربی سوم راهنمایی براساس میزان به کارگیری شیوه ارائه فعال در محتوای کتاب به روش ویلیام رومی و فراهم آوردن اطلاعات و ارائه پیشنهادهایی برای برنامه ریزان به منظور بهبود و اصلاح این کتاب بوده است. دراین پژوهش با توجه به ماهیت اهداف و سوال های تحقیق از روش تحلیل محتوا که به نوعی روش تحقیق توصیفی است استفاده شده و این نتایج حاصل گردیده است: متن کتاب علوم تجربی سوم راهنمایی از ضریب درگیر مطلوبی برخوردار می باشد که نشانگر ارائه فعال می باشد همچنین متن کتاب دانش آموزان را با فرایند یادگیری و تفکر درگیر می نماید. تصاویر کتاب بیشتر یک موضوع را تشریح می کند و دانش آموزان را به فعالیت درگیر نمی کند. پرسش های مطرح شده در کتاب از نوع پرسش های فعال می باشد و با روش ارائه فعال در یادگیری هماهنگ می باشد بر این اساس بازنگری و تجدیدنظر در چگونگی ارائه تصاویر ضروری به نظر می رسد.

فصل سوم
روش پژوهش
۳-۱ روش پژوهش
بعد از تعیین و تنظیم موضوع تحقیق، پژوهشگر باید روش خود را انتخاب کند روش تحقیق بستگی به هدف ها، ماهیت موضوع و امکانات اجرایی آن دارد و عواملی مانند ماهیت موضوع تحقیق، اهداف و سوال های تحقیق جزء عواملی هستند که بر انتخاب روش تحقیق موثر می باشند (نادری، سیف نراقی، ۱۳۸۸).
این تحقیق، از نوع توصیفی و روش مورد استفاده، روشِ تحلیل محتوا و روش پیمایشی است. تحقیق توصیفی نوعی تحقیق کمی‌شامل توصیف دقیق پدیده‌های تربیتی است و اساساً با مشخص کردن جواب سؤال چه هست سر و کار دارد (دلاور، ۱۳۹۰). تحلیل محتوا یک روش پژوهش منظم برای توصیف عینی و کمی محتوای کتاب ها و متون برنامه درسی و یا مقایسه پیام ها و ساختار محتوا با اهداف برنامه درسی بیان شده است (یارمحمدیان، ۱۳۹۱). پیمایش، روشی است که در آن پژوهشگر به منظور کشف عقاید، افکار، ادراکات و ترجیحات افراد مورد نظر از پرسشنامه استفاده می نماید (سلیمی، ۱۳۷۰). در این پژوهش، از آنجا که تلاش می شود به کمک الگوی ویلیام رومی متن، تصاویر ، فعالیت ها، کاردرکلاس ها و تمرین های کتاب از نظر میزان دعوت به پژوهش را تشریح و توصیف نماید، از نوع توصیفی و با روش تحلیل محتوا است. همچنین به دلیل این که به بررسی نظرات دبیران می پردازد، از نوع پیمایشی است. همچنین، این پژوهش از نظر هدف و نتایج بدست آمده در گروه تحقیقات کاربردی و از نظر جمع آوری و کنترل متغیرها در گروه تحقیقات غیرآزمایشی قرار دارد. در ضمن این پژوهش حال نگر است.
۳-۲ جامعه آماری، نمونه آماری و روش نمونه گیری
۳-۲-۱ جامعه آماری
در این پژوهش دو جامعه آماری مطرح است.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

 

    1. کتاب ریاضی هفتم دوره متوسطه اول چاپ ۱۳۹۳ است که از طریق وزارت آموزش و پرورش تألیف و چاپ شده و در اختیار دانش آموزان قرار گرفته است.

 

  1. دبیران پایه هفتم دوره متوسطه اول نواحی هفتگانه آموزش و پرورش شهر مشهد که مسئولیت تدریس این کتاب را بر عهده دارند که طبق آمار آموزش و پرورش مشهد آمار یاد شده ۴۸۸ نفر و به شرح جدول ۳-۱ می باشد.